SPOR EĞİTİMİNDE OLUMLU ÖĞRENME ATMOSFERİ (1)

 

SPOR EĞİTİMİNDE

OLUMLU ÖÄžRENME ATMOSFERÄ° (1)

 

 

 

Okul deneyimlerimiz arasında beden eÄŸitimi derslerinin önemli ya da önemsiz mutlaka bir yeri vardır. Bedensel etkinlikler insanın düÅŸündüÄŸünü, bir davranış olarak ortaya koyduÄŸu için gizlenemez. Herkese açık olarak gerçekleÅŸtirilir. Çevrenizdeki insanların bakış ve denetimine açıktır. Gerek beden eÄŸitimi dersleri gerekse yaz spor okulları veya antrenman ortamları en yakınından baÅŸlayarak izleyenlerin gözlem ve denetimi altında gerçekleÅŸir. Bu etkinliklere katılanlar çoÄŸu kez bu denetimin stresi altındadır. Gösteri stresi çoÄŸu kez onları, yapabilecekleri hareketleri bile yapamaz hale getirebilir.

 

Lavay ve French Henderson,“Beden eÄŸitimi ve spor etkinliklerine katılanların %20 sinin bundan hoÅŸlanmadığını” belirtmektedir. Bu hevessizlin nedenlerinden birisi de uygulama ortamlarının gerginlik yaratan yapısıdır.

 

Beden eÄŸitimi öÄŸretmenleri ve antrenörler, bu öÄŸrenme ortamlarını planlayan ve yöneten uzmanlardır. Uygulamalarımızda öÄŸrencinin duygusal güvenliÄŸini saÄŸlamak için olumlu ve heyecan verici bir sınıf iklimi oluÅŸturmalıyız. Yetenekli ve becerikli öÄŸrencilerin çoÄŸu, derste eÄŸitmenleri dinlemek, etkinliklere katılmak ve öÄŸrenmek isterler. Daha az becerili olanlar da kendilerini geliÅŸtirmek istemelerine raÄŸmen beceriksizliklerini, beden eÄŸitimi öÄŸretmenleri ve arkadaÅŸlarıyla paylaÅŸmaktan çekininler. Alıştırma ortamlarını paylaÅŸan herkesin kendisini –ki buna beden eÄŸitimi öÄŸretmeni ya da antrenör de dahildir, sırlarını paylaÅŸabileceÄŸi dostlarının toplandığı eÄŸlenceli bir ortamda hissetmesi gerekir.

 

Olumlu Ve Sıcak bir Antrenman iklimine nasıl erişilebilir?

 

Sokrates’in; “sınanmamış yaÅŸam, yaÅŸamaya deÄŸmez” gözlemi günümüzde, söylendiÄŸi zamandaki kadar doÄŸrudur. Her Spor eÄŸitimcisi bunu kendi durumuna uyarlayabilir. Olumlu bir antrenman atmosferi oluÅŸturmada ne kadar iyi olduÄŸumuzu sınamak için aÅŸağıdaki sorulara bir göz atalım.

·        YönettiÄŸim ders ya da antrenmanda olanların farkında mıyım?

·        ÖÄŸretmede arzulu, ÅŸevkli ve istekli miyim?

·        Kurallarımı uygulamada esnek miyim?

·        Canayakın mıyım? 

Farkındalığı geliÅŸmiÅŸ olan Spor eÄŸitmenleri, tüm ders boyunca dersinde nelerin sürüp gittiÄŸinin her zaman farkındadır. Olumsuz davranışları yayılmadan önce ortaya çıktığı anda onlara olumlu bir ÅŸekilde durdurmak için derhal harekete geçerler. ÖÄŸrenme ortamlarında olumsuz tutum ve davranışlar olumlu tutum ve davranışlardan daha çabuk yayılır.  

 

Åževkli-hevesli olma bulaşıcıdır. Etkili bir Spor eÄŸitimcisi olmak için öÄŸretmeye ÅŸevkli, istekli ve heyecanlı olmalıdır. Spor EÄŸitimcisinin hevesliliÄŸi bütün sporculara yayılır ve olumlu, sıcak ve besleyici bir sınıf ikliminin oluÅŸmasına yardım eder.

 

Spor eÄŸitimcisi, çalışmalarda gerçekleÅŸen davranışları hem olumlu yöne yönlendiren hem de yerine göre benimseyen bir stratejiyi kullanmalıdır.

Beden EÄŸitimi ve spor ortamlarında uygulanacak kuralların öÄŸrencilerle birlikte hazırlanması çok yararlı olur. Böylece sporcular kendi kurallarına uymak durumunda kalırlar. Antrenör ya da öÄŸretmenin koyduÄŸu kurallar öÄŸrenciler tarafından benimsenmeyebilir. Katılanlarla birlikte oluÅŸturulan kuralların bozulması halinde bunun nedenlerinin incelenmesi ve gerekirse yeniden birlikte düzenlenmesine izin verilmesi önerilmektedir.

 

Spor eÄŸitimcisinin cana yakın olmalısı gereklidir. ÖÄŸrencilerinin isimlerini öÄŸrenmesi onlara isimleri ile “günaydın” ve “iyi günler” demesi dostça bir ortamın oluÅŸmasını saÄŸlayabilir. Sınıftan çıkarken her birinin elini sıkmak kalabalık sınıflar için zor olabilir. Ancak küçük sınıflarda etkili olur. Ä°simleri öÄŸrenmek için gruplamalar yapılabilir ve her defasında bir grubun adı öÄŸrenilmeye çalışılarak isim kullanma stratejisinden yararlanılabilir.

Olumsuz davranış sergileyen öÄŸrencinizin ismini biliyorsanız ÅŸüphesiz onu uyarmanız kolay olur. Sadece uyarmak için deÄŸil olumlu davranışları ödüllendirmek için de çocuklarla, ismi ile iletiÅŸim kurmak önemlidir. Her öÄŸrenciyi derse girerken veya ısınırken ismini söyleyerek selamlamak, dersin ya da çalışmanın bitiÅŸinde sınıftan çıkarken her öÄŸrenciye ismiyle hitap ederek o günkü çalışmasını deÄŸerlendirmek, öÄŸrenciye, olumlu davranışlarını pekiÅŸtirirken ve olumsuz davranışlarını düzeltici uyarıları içeren geribildirimde bulunurken ismini söylemek olumlu atmosfer oluÅŸturmada önemlidir.

 

SPOR EĞİTİMİNDE

OLUMLU ÖÄžRENME ATMOSFERÄ° (2)

 

 

 

Yukarıda spor eÄŸitiminde olumlu öÄŸrenme atmosferi oluÅŸturmaya bir giriÅŸ yapmıştık. Bu gün de, genç spor eÄŸitmeni meslektaÅŸlarımız, antrenörlerimiz ve anne-babaların, çevrelerinde bu olumlu atmosferi oluÅŸturmalarına yardımcı olacağına inandığım deneyimleri tartışmaya devam edeceÄŸiz. Anneler-babalar diyorum çünkü öÄŸrenmenin temelinde, çocuÄŸun yaÅŸamında “önemli kiÅŸiler” sınıfında olan herkesin, öÄŸrenmede etkili olduÄŸu kanıtlanmıştır. Ä°nsanlar yapabildiklerini, öÄŸrenme ile kazanılmaktadırlar. Sevinçlerimiz, korkularımız ve hayranlıklarımız hep öÄŸrenmenin ürünüdür. Ä°yi veya kötü diye nitelendirdiklerimiz öÄŸrenme ortamlarımızın beynimize kazıdığı miraslardır.

 

 BECERÄ° KAZANMA ORTAMI BÄ°R PAYLAÅžIM ORTAMI MI?

 

Bir ÅŸeyler öÄŸrenmek üzere öÄŸretenin karşısına gelen öÄŸrenciler, bir öÄŸrenme kitlesi olarak eÅŸit ilgi beklerler. Bu, öÄŸrenenlerin her birinin öÄŸretenden, aynı özen ve dikkati beklediÄŸi anlamına gelir. Böyle bir ortam, öÄŸrenme gurubunu oluÅŸturan sınıf ya da takımın, bir bütün olarak geliÅŸmesine yardım eder. DüÅŸünün ki bir sofradasınız ve yiyeceklerin dağılımında farklılık oluyor. Yeme isteÄŸiniz olmasa da size düÅŸen pay, sizde farklı birliktelik duygusu yaratabilir mi? Çevrenizde az ya da çok pay alanlara karşı düÅŸünceleriniz farklı olur mu? Evet, paylaÅŸanların bazılarına karşı hınçlaşır bazılarına da üzülürsünüz. Hele de çocuksanız. Sonuç olarak sofra çevresinde olumsuz bir iklim oluÅŸur. Birliktelik ve güven bozulur. Birbirini kabullenme zorlaşır. Karşılıklı saygı ve deÄŸerler yitirilir. Biraz düÅŸünelim. Gerçekte sofra ortamı ile ders ortamı arasında bir benzerlik bulunabilir mi? 

 

OLUMLU BÄ°R ATMOSFER Ä°ÇÄ°N OLUMLU BÄ°R DAVRANIÅž YAKALANABÄ°LÄ°R MÄ°?

 

Biz anneler-babalar, antrenörler, öÄŸretmenler genellikle ÅŸu tuzaÄŸa çok düÅŸeriz: ÖÄŸrenenin ya da karşımızdakinin eksiÄŸini yakalamak. Bu tutum adeta bizim, öÄŸretme uzmanlığımızın kanıtlanması anlamına gelir. Bundan kaçınamayız. ÖÄŸretme ustalığının, genellikle öÄŸrencilerimizin olumsuz bir davranışını gördüÄŸümüzde düzeltmek için, onu yakalamak ve uyarmak olduÄŸunu zannederiz. Bir hata duyargası, bir yangın alarmıyız. Ama ne yazık ki çocuklar bunun, dikkatimizi çekebilmenin önemli bir aracı olduÄŸunun çabuk farkına varırlar.

 

Sınıf ya da takım içinde birisinin olumlu bir davranış göstermesi ve eÄŸitmenin bunu fark edebilmesi çok önemlidir. Basit bir övgü sözü olumlu davranışın uzun süre devam etmesini pekiÅŸtirebilir. Bu farkındalık, ekipte olumlu deÄŸerlerin öne çıkmasına ve deÄŸer kazanmasına neden olur. BaÅŸarının farkında olmak, olumlu atmosferin oluÅŸmasında önemlidir. EÄŸitmenler hataya göz yummamalı, ancak bunun karşılığını olumlu bir örnekle yanıtlayabilmelidir. BaÅŸarısı fark edilmeyen ve onaylanmayan çocuk ve genç, baÅŸarılı olmada sorun yaÅŸar. ÖÄŸrencilerin baÅŸarıları duvar gazetesinde bültenlerde ve benzeri iletiÅŸim araçlarında duyurulması bu yaklaşıma bir örnek olabilir.

 

OLUMLU BÄ°R ÖÄžRENME DÄ°SÄ°PLÄ°NÄ° OLUÅžTURMA

 

ÖÄŸretme rolünü üstlenen anne-baba, antrenör ya da öÄŸretmenler, öÄŸrenme ortamında, güvenli bilginin tek temsilcisi durumundadırlar. Akademik otoritelerinin bozulmasını istemezler. Bütün öÄŸrencinin kendilerini dinlemelerini ya da verdikleri yönergelere uyulmasını isterler. Çocuklar eÄŸer anlatılanlara karşı ilgisizse bu öÄŸretenin ilgi yaratma sorunudur. Çocuk ilgi duyduÄŸu ÅŸeylerle ilgilenir. ÖÄŸreten ilgiyi çekebilmelidir. BaÅŸlangıçta öÄŸrenci, sunulacak konunun ya da öÄŸretilecek becerinin öneminin farkında olmayabilir. Hatta öÄŸretmene bakarken aslında eÅŸofmanını acaba nereden aldığını düÅŸünebilir. Bunu yanındakine sormayı, dinlemekten daha önemli görebilir. Bu durumda öÄŸretmen, öÄŸrenci ya da sporcunun dikkatini, konuÅŸtuklarının öneminin farkına vardıracak ÅŸekle dönüÅŸtürmelidir. Böyle bir durumda öneri; ÖÄŸrencilere direktiflerin bir kere verilmesi ÅŸeklindedir. EÄŸer öÄŸrencilerin baÅŸka bir etkinliÄŸe daldıkları ve gerçekten duymadıklarına inanılıyorsa direktifin bir kez daha söylenmesinin uygun olacağı belirtilmektedir. Ancak eÄŸitimciler, direktifin, asla üçüncü kez tekrar edilmemesini öneriyor. Tekrar sayısı arttıkça verilen direktiflere daha az öÄŸrencinin uyduÄŸu belirtiliyor.

 

Direktiflerin olumlu ve etkili bir sesle verilmesi, sonra bir süre sessiz kalınması, öÄŸrencilerle göz kontağının korunması ve direktifin yerine gelmesinin beklenmesi önerilmektedir. Genellikle 2–3 saniye sonra sonuç görülebilir.

 

 

 

SPOR EĞİTİMİNDE

OLUMLU ÖÄžRENME ATMOSFERÄ° (3)

 

 

 

Genç sporculara bir ÅŸeyler öÄŸretmeyi üstlenmek, bir sahne sanatçılığı kadar güçlü bir rol yeteneÄŸi ister. Bilim, öÄŸretme iÅŸinde, yetenekli olmanın avantajını yadsımazken, öÄŸretmenliÄŸin çalışılarak da öÄŸrenilebilecek bir meslek olduÄŸunu ortaya koymuÅŸtur. ÖÄŸretme eyleminde bazı eÄŸitmenlerin, gerçekten doÄŸuÅŸtan gelen çekicilikleri vardır. Dinlemekten ve öÄŸrenmekten zevk aldığımız antrenör ve öÄŸretmenlerimiz bu bakımdan çok ÅŸanslıdırlar. Onlardan öÄŸrenmek de öyle. ÖÄŸretme eyleminde, rolünüzü çok iyi oynayabilmeniz için iki ÅŸansımıza güvenebiliriz. Birincisi yeteneklerimiz, ikincisi ise rolümüze çok çalışma alışkanlığımızdır. Bu gün, olumlu öÄŸrenme atmosferi oluÅŸturmada öÄŸretmenlik ya da antrenörlük rolümüze hazırlanırken, olası olumsuzluk senaryolarına karşı olumlu rolümüzü nasıl geliÅŸtirebileceÄŸimizi tartışacağız.

 

Önce Kendinizi, Sonra Sporcularınızı kontrol edin!

 

Uçaklarda hayranlık duyduÄŸum bir güvenlik önlemi vardır. Bunu hemen herkes okumuÅŸtur. “Önce kendi Oksijen maskenizi sonra çocuÄŸunuzunkini takın”. Ne kadar önemli bir güvenlik kuralı...  EÄŸitim bilimciler, “öÄŸrencilerinizin olumsuz davranışa yöneleceÄŸini tahmin ettiÄŸiniz an önce kendinizi kontrol ederek örnek olun” diyorlar. Biz de bu sözü; beden eÄŸitimi öÄŸretmenleri ve antrenörlerimiz için önerilebilecek mükemmel bir ilke olarak görüyoruz.

 

EÄŸer bir öÄŸrenci ya da sporcu bir kuralı bozarsa harekete geçmek gerekir. Ancak vereceÄŸimiz reaksiyonun mantık modundan mı yoksa savunma modundan mı olacağına dikkat etmeli ve kontrolü kaybederek savunma moduna girmemelidir. Lekeleyici bir yargıdan kaçınmalıdır. Bunun için de, kural ihlalinden ötürü sporcuyu suçlamadan önce oyunda neler olduÄŸundan emin olunmalıdır.

 

Kötü davranışlar genellikle kötü niyetlerle baÅŸlar. Antrenörün anında farkında olması gerekir. Çünkü gurup içinde olumsuz davranışlar bulaşıcıdır. Problemlerin sürdürülmesine olanak verilmemelidir. Problemler takımın tümüne yaygınlaÅŸabilir ve daha büyük olaylara neden olabilir.

Olumsuz bir davranış gerçekleÅŸtiÄŸinde ders ya da antrenmanın kesilmesi en iyisidir. Kontrolü kaybederek, sporcularla antrenör arasındaki sürtüÅŸmeyi, probleme problem ekleyerek geliÅŸtirmemelidir. Onun yerine antrenörün sakinliÄŸini koruması ve sporcuları çalışma alanının bir kenarına alması önerilmektedir. Kenara alınan sporcularla tam bir göz kontağı kurarak antrenman ya da çalışma ortamının kurallarının açık sözlülükle açıklanması bu açıklamalarda sporcuların çok iyi yapabildiÄŸi ya da daha önceleri iyi yaptığı davranışlardan baÅŸlayarak konuÅŸmak yararlı olmaktadır. ÖrneÄŸin bir sporcu ile konuÅŸurken olumlu mesaj veren bir göz kontağı kurun. Sonrada: “Mehmet sen oyun içinde çok adil davranabilirsin. Çünkü bunu birçok kez yapabildiÄŸini gördüm.”

Åžeklinde kendi olumlu davranışlarını hatırlatarak olumlu iletiÅŸim kurulabilir. Bu sizinle öÄŸrenci arasındaki gerilimi azaltabilir.

 

Düzeltilmesi Gereken Davranış Üzerine Odaklanın

 

Sporcu ya da öÄŸrenciler olumsuz tutum ve davranış gösterdiklerinde, azarlama sözcüklerinde dikkatli olunmalıdır. Sporcuya saldırmaktan çok sporcunun ortaya koyduÄŸu davranışı tanımlamanın en olumlu yöntem olduÄŸu belirtilmektedir. ÖrneÄŸin: “Antrenmanlarda, sen çok ilgisizsin..!” yerine, “Egzersizlere katılamadığını görüyorum...” tarzı tercih edilebilir.

 

“Biz” duygusunu geliÅŸtirmek bireysel çıkar çatışmasını ortadan kaldırabilir. BaÅŸarı ve baÅŸarısızlığın geriliminin paylaşılmasını saÄŸlayabilir. Bu da grup içi gerginlikleri azaltarak olumlu iletiÅŸim ortamları yaratabilir. Sporcular davranış problemlerinin çözümünde sizinle uyum içinde çalıştığını öÄŸrenmek ve bundan emin olmak isterler. “Bu sorunu çözebilmek için ne yapmalıyız?” ÅŸeklinde sorulan sorularla sporcunun kendisine deÄŸil ortaya çıkan soruna odaklanmış olunur. Antrenörünün bu yaklaşımın, aslında sporcuya “yardım” amacını taşıdığı ve antrenörünün onunla ilgilendiÄŸi sonucunu çıkarmasına yardım eder. Üretilen olumsuz davranış yerine sporcuya yapılan saldırı çok zorlu sorunları doÄŸurabilir.

 

 

 

 

 

SPOR EĞİTİMİNDE

OLUMLU ÖÄžRENME ATMOSFERÄ° (4)

 

 

Antrenman sahalarında sporcular olumsuz tutum ve davranış gösterdiklerinde, antrenörün seçeceÄŸi “azarlama” sözcükleri”nde dikkatli olması gerektiÄŸini belirtmiÅŸtik. Böyle bir durumda antrenörün önce kendisini kontrol etmesinin gereÄŸine deÄŸinmiÅŸtik.  

 

Yapılacak her türlü açıklama ve tanımlamaların odağı sporcunun kendisi deÄŸil, üretilen olumsuz davranış olmalı. EÄŸer Antrenör, öÄŸrenci ya da sporcunun özel bir davranışını hedef gösterir ve direkt sporcunun kendisine yönelirse bireysel problemlere yol açabilir. Unutulmamalı ki insanlar kendilerini iyi hissettiklerinde daha olumlu davranırlar. EÄŸer olumlu bir ÅŸey söylenecekse bireyin kendisine, olumsuz bir eleÅŸtiri yapılacaksa üretilen davranışa yönelmek daha doÄŸru olabilir. Antrenör bir açıklama yaparken sürekli arkadaşı ile konuÅŸan sporcularına, “Ben konuÅŸurken aranızdaki konuÅŸmaların bitmesini istiyorum. Eminim konu çok önemlidir. Ben de sizi dinlemek istiyorum?”  Hata düzeltmeye yönelik bir direktif verirken antrenör; “ Top size doÄŸru gelirken daima topa bakmanız, yapacağınız harekette size yardımcı olur.”  Åžeklinde olumlu iletiÅŸim sözcükleri seçebilir. “Benim antrenmanımda böyle bir ÅŸeyi asla yapamazsın!” “Size karşı bütün saygımı yitiriyorsunuz.!” “Çocuk gibi hareket ediyorsun.!” Yaklaşımları önerilmeyen ve antrenmanın olumlu atmosferini bozan azarlama sözcüklerine örnek olabilir.

Tutarlı Olun

 

Antrenman ortamlarında, antrenör sporculardan, sporcular da antrenörden ne beklediklerini bilmelidir. Böylece antrenörün davranışları ve sporculara karşı olası tutumu önceden bilinebilir. EÄŸer antrenör takımı ile ya da öÄŸrencileri ile bir kurallar sözleÅŸmesi yaparsa bu kuralların takipçisi olmalıdır. Kuralların bozulmasına göz yummamalıdır. Çalışma kuralları sadece antrenörün kuraları olmamalı böyle olduÄŸu takdirde sporcu kendi benimsemediÄŸi kurala uymak istemez. O kural antrenörün sorunudur. Kendi sorunu deÄŸildir. BaÅŸkasının kuralı baÅŸkası yokken veya arkasını döndüÄŸünde bozulmaya adaydır.

 

Antrenörün“Evet”lari gerçekten her zaman “Evet” olmalıdır ve “Evet” olarak kalmalıdır. “Hayır”ların “Evet”e, “Evet”lerin “Hayır”a dönmesi davranış problemlerinin doÄŸması demektir. Bu antrenörün tutarlı ve ilkeli tutumunun bir göstergesidir. Ancak bu hatalı bir tutumun sürdürülmesi anlamına gelmemelidir. EÄŸitmen sık sık yeni geliÅŸmeleri izleyerek ve sporcularını anlamaya çalışarak gerektiÄŸinde sporcularına karşı gösterdiÄŸi tutumunu deÄŸiÅŸtirmelidir.

 

Sporcu ya da öÄŸrencilerden  “Gelecek antrenmana bir bilgi getirmeleri istediÄŸinde, ya da kendilerine bir görev verildiÄŸinde bu görev ya da bilginin mutlaka izlenmesi gerekir. Gelecek antrenmanda baÅŸka görev beklenir ya da yeni görevler verilirse bu evet’lerin hayır’lara dönüÅŸmesi anlamına gelir ve güvensizlik oluÅŸturur. Gelecekte yapacağınız çalışmanın ÅŸekli, yeri, süreci v.b ile ilgili verilecek her söz tutulmalıdır.

 

Antrenmanlarda mantıklı görevler verilmeli. Bu görevlerin gerekçeleri açıklanmalı ve sporcuların bu görevi nasıl anladıkları antrenörce izlenmelidir. Bu görevlere “Uyum” her zaman kontrol edilmelidir. Sporculara bir görev verildiÄŸinde yapıp yapmadıkları izlenmezse tutarsız bir davranış yönetimi yaratılabilir.  Görevlerin yapılıp yapılmadığına bakmak çok az bir zaman alır. Verilen çalışmanın izlenmesi ve sporcunun bu çalışmayı yaparken, iyi yaptığı bir ÅŸeyler için övülmesi, olumlu atmosferin ve görevin sonuna kadar sürdürülmesini saÄŸlayabilir. Ayrıca iyi örneklerin özendirilmesi sporcunun diÄŸer arkadaÅŸlarına rol-model olmalarını saÄŸlanabilir. Bu da iÅŸe yaramadığında baÅŸka özendirici yollar denenmelidir.

 

Antrenör aynı davranışa her zaman aynı tepkiyi göstermelidir. Antrenörün ruh haline baÄŸlı olarak aynı davranış için bir sporcu ve ya öÄŸrenciye farklı, diÄŸerine farklı tepki vermesi tutarsızlığının bir göstergesidir. Olumlu atmosferi bozar. Antrenör sporcusunun olumsuz bulduÄŸu bir davranışı için onu cezalandırırken, bir baÅŸka zaman aynı davranışında bunu yapmaz ve vazgeçerse –ki çeza hiç önerilmez, bu durum antrenör ya da eÄŸitimcinin tutumunu güvenilmez ve tahmin edilmez yapar.

Antrenör-eÄŸitmen her zaman kabul edilebilir ve tahmin edilebilir bir tutum geliÅŸtirmelidir.

 

Prof.Dr.Hasan KASAP

ArÅŸiv